De bewijsovereenkomst: krachtig maar risicovol instrument

In het civiele procesrecht gelden duidelijke wettelijke regels over bewijs: wie moet wat bewijzen en welke middelen daarvoor zijn toegestaan. Partijen kunnen hiervan afwijken met een bewijsovereenkomst. Dit is een krachtig en risicovol instrument dat in de praktijk vaak onvoldoende wordt doordacht.

Wat is een bewijsovereenkomst?

Een bewijsovereenkomst is een afspraak tussen partijen waarin zij vastleggen hoe bewijs in een (toekomstige) civiele procedure wordt geleverd, gewaardeerd of juist uitgesloten (artikel 153 Rv en artikel 7:900 lid 3 BW). Soms gaat het om het uitsluiten van bepaalde bewijsmiddelen, zoals getuigenverklaringen. In andere gevallen spreken partijen af dat een bepaald document doorslaggevend bewijs oplevert, of dat de bewijslast anders wordt verdeeld dan de wet voorschrijft. Met dergelijke afspraken wijken partijen af van de wettelijke bewijsregels uit het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.

De vrijheid om van het bewijsrecht af te wijken is niet onbeperkt.  Afspraken die in strijd zijn met dwingend recht of die de waarheidsvinding onaanvaardbaar beperken, worden door de rechter buiten toepassing gelaten. Daarnaast is een beding in algemene voorwaarden van een ondernemer, dat de consument de mogelijkheid ontneemt om bewijs te leveren in principe onredelijk bezwarend. Ook de redelijkheid en billijkheid kan een bewijsovereenkomst corrigeren.

Waarom een bewijsovereenkomst gebruiken?

Voornamelijk in commerciële verhoudingen kan een bewijsovereenkomst aantrekkelijk zijn. De bewijsovereenkomst kan rechtszekerheid en voorspelbaarheid bieden, doordat partijen vooraf weten waar zij in een procedure aan toe zijn. Daarnaast kan zij bijdragen aan een efficiëntere procesvoering, doordat discussies over bewijs worden beperkt. Ook kan de bewijsovereenkomst worden ingezet ter bescherming van vertrouwelijkheid, bijvoorbeeld bij onderhandelingen of mediation. Partijen durven dan vrijer tijdens de onderhandelingen en mediation te spreken, omdat zij afspreken dat bepaalde informatie daarvan later niet in een procedure als bewijs kan worden gebruikt.

Wat zijn risico’s en aandachtspunten?

Niet elke bewijsafspraak is geldig. Partijen mogen alleen afspraken maken over onderwerpen waar zij volgens de wet zelf vrij over kunnen beslissen. Gaat een bewijsafspraak over zaken waar de wet dwingende regels voor geeft – en waar dus niet onderling wat anders over kan worden afgesproken – dan houdt die afspraak geen stand. Denk bijvoorbeeld aan een afspraak tussen een werkgever en werknemer dat de werknemer later geen beroep mag doen op het wettelijk minimumloon, en daarover ook geen bewijs mag leveren. Het recht op het wettelijk minimumloon is dwingend recht; wat partijen daarover opschrijven, kan dat niet wegstrepen. Ook afspraken die de rechter belemmeren in zijn taak om de waarheid te achterhalen, kunnen buiten toepassing worden gelaten. Daarnaast is de rechter niet automatisch gebonden aan een bewijsovereenkomst. De rechter beoordeelt of de bewijsafspraak rechtsgeldig is en hoe deze moet worden uitgelegd.

Conclusie

De bewijsovereenkomst biedt partijen ruimte om het civiele proces mede vorm te geven. De ruimte om van het bewijsrecht af te wijken kent wel grenzen. Het is raadzaam om bewijsafspraken zorgvuldig te formuleren en juridisch te laten toetsen voordat deze worden vastgelegd.

Heeft u vragen over een bewijsovereenkomst of dient er een bewijsovereenkomst te worden opgesteld, neem dan contact op met één van onze specialisten.