Voorkeursrecht

Met de Omgevingswet is de Wet voorkeursrecht gemeenten (Wvg) komen te vervallen. De regels in deze nieuwe wet zijn in grote lijnen hetzelfde als in de oude Wvg en staan in hoofdstuk 9 van de Omgevingswet. Door de inwerkingtreding van de Wet versterking regie volkshuisvesting per 1 juli 2026, zijn vele termijnen gewijzigd.

VERVALLEN VOORKEURSRECHT

Het voorkeursrecht vervalt van rechtswege in de gevallen die artikel 9.4 van de Omgevingswet noemt. De geldingsduur hangt af van de grondslag waarop het voorkeursrecht is gevestigd:

• Voor een voorkeursrecht dat berust op een omgevingsplan geldt een maximale geldingsduur van tien jaar. Is die termijn verstreken en heeft de overheid afgezien van de koop, dan vervalt het voorkeursrecht van rechtswege.
• In andere gevallen kan een voorkeursrecht al eerder vervallen; artikel 9.4 Omgevingswet regelt de precieze vervalmomenten.

JURIDISCH ADVIES OVER VOORKEURSRECHT

Bij Schenkeveld Advocaten vindt u advocaten die gespecialiseerd zijn in het voorkeursrecht. Wij werken zowel voor overheden als voor bedrijven en particulieren en kunnen u precies vertellen aan welke termijnen moet worden voldaan, welke rechten en verplichtingen u heeft, en wat de mogelijkheden zijn in een procedure.

NEEMT U GERUST CONTACT MET ONS VOOR:

• advies over en bijstand bij het aanbieden van een perceel
• advies en onderhandelingen over de koopovereenkomst in het kader van het voorkeursrecht
• prijsvaststellingsprocedures
• advies over mogelijkheden om een overeenkomst te vernietigen

HOE WERKT het voorkeursrecht?

Vestigen voorkeursrecht

Op grond van de Omgevingswet kan de overheid besluiten om een voorkeursrecht te vestigen op een perceel grond. Dat is uitsluitend mogelijk op een perceel waaraan een niet-agrarische functie is toegedacht, of op een moderniseringslocatie. Bovendien moet het huidige gebruik van het perceel afwijken van de nieuwe toegedachte functie.

Die nieuwe toegedachte functie kan blijken uit:
1. een omgevingsplan
2. een omgevingsvisie;
3. een programma, of;
4. de voorkeursrechtbeschikking.

Rechtsgevolg voorkeursrecht

Zodra het voorkeursrecht definitief is gevestigd, mag de eigenaar het perceel niet meer vrij verkopen. Hij moet het perceel dan eerst aan de betreffende overheidsinstantie aanbieden.

Hoe lang een voorkeursrecht op een perceel blijft rusten, hangt af van de grondslag en de omstandigheden. Artikel 9.4 van de Omgevingswet regelt wanneer het voorkeursrecht vervalt. Voor een voorkeursrecht dat berust op een omgevingsplan geldt een maximale geldingsduur van tien jaar; in andere gevallen kunnen kortere termijnen gelden.

Een grondeigenaar is niet verplicht om de grond aan de overheid te verkopen. Of na het vervallen van een voorkeursrecht opnieuw een voorkeursrecht kan worden gevestigd, hangt af van de reden van verval, de toepasselijke wettelijke termijn en de grondslag van het nieuwe voorkeursrecht. De exacte voorwaarden zijn geregeld in hoofdstuk 9 van de Omgevingswet.

Verkoop grond

De regels over het voornemen tot verkoop staan in paragraaf 9.2.3 van de Omgevingswet.

Als een eigenaar besluit het perceel te vervreemden, stelt hij de gemeente, provincie of het Rijk daarvan in kennis overeenkomstig de wettelijke procedure. De betreffende overheidsinstantie heeft vervolgens een termijn van zes weken om te beslissen of zij de grond wil kopen.

• Verstrijkt die termijn of laat de overheid weten de grond niet te willen kopen? Dan mag de grondeigenaar het perceel gedurende de wettelijke termijn vrij aan een derde vervreemden.
• Wil de overheid de grond wél kopen? Dan volgen onderhandelingen over de verkoopprijs. Lukt het niet om tot overeenstemming te komen, dan kunnen partijen de rechter verzoeken de prijs vast te stellen.

Verkoop aan een derde

Verkoopt de grondeigenaar het perceel in strijd met het voorkeursrecht aan een derde, dan kan de overheid de nietigheid van deze rechtshandeling inroepen. Dit is geregeld in artikel 9.22 van de Omgevingswet.

MEER WETEN OVER het voorkeursrecht?

Wilt u hierover meer informatie? Bel dan vandaag nog met een van onze specialisten vastgoedrecht of overheidsrecht, via 072 514 46 66. U kunt ook het contactformulier invullen.