De tussenuitspraak die de Afdeling vandaag heeft gedaan, is interessant. Zonder vergunning zijn drie balkons gemaakt aan een woning in Den Haag. De eerder daarvoor aangevraagde vergunning is onherroepelijk geweigerd.

Het college van de gemeente Den Haag besluit vervolgens om daartegen handhavend op te treden. In beroep bij de rechtbank Den Haag blijft de beslissing op het bezwaar in stand. De overtreder gaat vervolgens in hoger beroep.

In hoger beroep krijgt de overtreder in de tussenuitspraak van vandaag vooralsnog gelijk. De Afdeling vindt dat de bijzondere omstandigheden, de medische situatie van de vrouw van de overtreder, betrokken hadden moeten worden door het college en ook de rechtbank.

Het toetsingskader: de beginselplicht

De Afdeling herhaalt in de tussenuitspraak deze uitspraak over de beginselplicht, die voortbouwt op haar Harderwijk-uitspraak.

Handhavend optreden is de norm, tenzij sprake is van bijzondere omstandigheden. Dan kan handhavend optreden onevenredig zijn als er omstandigheden zijn waaraan een zodanig zwaar gewicht toekomt, dat het algemeen belang dat gediend is met handhaving daarvoor moet wijken.

Bijzondere omstandigheden zijn bijvoorbeeld concreet zicht op legalisatie, schending van het gelijkheidsbeginsel of het vertrouwensbeginsel. Ook andere persoonlijke omstandigheden kunnen meewegen. Bijzonder aan deze uitspraak is dat persoonlijke medische omstandigheden een rol spelen.

Medische verklaring

In beroep was door de overtreder een verklaring van een psychiater ingediend. Daarin stond dat de dreigende verwijdering van de balkons ernstige gevolgen heeft voor de mentale en fysieke gezondheid van de echtgenote van de overtreder. Het college en later ook de rechtbank laten dit rapport volledig buiten beschouwing.

De Afdeling vindt dat te ver gaan:

“Dreiging van het verwijderen van de overkapping/balkons en aantasting van haar leefomgeving zeer recent, onder dwang van de Gemeente heeft ernstige gevolgen voor de mentale gezondheid van patiënte, met een weerslag op haar fysieke gezondheid”. Ook staat er over eerdere verwijdering van een deel van de buitenruimtes: “Patiënte heeft als gevolg hiervan ernstige vormen van decompensatie”.

Het besluit is daarom onvoldoende gemotiveerd.

Om die reden wordt het college opgedragen om met inachtneming van dit rapport alsnog het belang van de echtgenote van de overtreder gemotiveerd mee te wegen bij de vraag of handhavend optreden in dit geval niet onevenredig is.

Wat betekent dit voor de praktijk?

Betrek medische omstandigheden bij handhaving

Deze uitspraak maakt duidelijk dat onderbouwde medische omstandigheden gemotiveerd moeten worden betrokken bij een handhavingsbesluit. De belangen die daarin een rol spelen, moeten kenbaar worden afgewogen.

Het is onvoldoende om te oordelen dat die omstandigheden geen aanleiding geven om het besluit te heroverwegen. Uit deze tussenuitspraak volgt de les dat bij de te maken belangenafweging die medische informatie moet worden betrokken.

Conclusie

De beginselplicht tot handhaving is en blijft het uitgangspunt. Medische of andere ingrijpende persoonlijke omstandigheden al dan niet onderbouwd, dienen te worden beoordeeld door het bestuursorgaan. Ook de beoordeling van die omstandigheden en de te maken belangenafweging dient duidelijk te blijken uit het besluit. Is dat niet het geval? Dan bestaat het risico dat die omstandigheden alsnog moeten worden betrokken in het besluit.

Wat de medische omstandigheden in deze zaak tot gevolg zullen hebben, dat is afwachten.

Heeft u vragen over handhaving of de beginselplicht? Neem contact op met de sectie omgevingsrecht van Schenkeveld Advocaten.

Gerelateerde Blogs

Op 3 juli 2026 oordeelde de Hoge Raad dat de overeenkomsten van spelers met uitbaters van illegale gok/kansspel websites niet nietig of vernietigbaar zijn (ECLI:NL:HR:026:1159). Er was discussie over de vraag of deze overeenkomsten nietig of vernietigbaar waren op basis van artikel 3:40 BW, omdat de overeenkomsten volgens sommigen in strijd waren met de goede zeden en openbare orde. De Hoge Raad maakte een einde aan die discussie door te oordelen dat dit niet het geval was. Opvallende toegift in het arrest van de Hoge Raad was de volgende overweging:

“3.2.7 Uit het voorgaande volgt dat overeenkomsten die zijn aangegaan met een aanbieder van online kansspelen die handelt in strijd met het verbod van art. 1 lid 1, aanhef en onder a, Wok, niet nietig of vernietigbaar zijn op grond van art. 3:40 BW. Dit laat onverlet dat onder omstandigheden zodanige overeenkomsten kunnen blootstaan aan vernietiging wegens een wilsgebrek of aanleiding kunnen geven tot een vordering uit onrechtmatige daad.”

Op dit moment is de laatste zin van groot belang. Ons was al opgevallen dat sommige illegale goksites zich – door middel van influencers, affiliates en advertenties op Facebook/Instagram – richten op gokverslaafden, waaronder probleemspelers die zich preventief hebben ingeschreven in Cruks. Cruks is een centraal register waar spelers zich vrijwillig kunnen inschrijven. De casino platforms in Nederland met een vergunning moeten deze mensen weigeren als zij willen spelen in het casino. In onze ogen maken deze illegale aanbieders door in Cruks ingeschreven spelers toe te laten en naar hun sites te lokken misbruik van omstandigheden in de zin van artikel 3:44 BW. Op basis daarvan is de overeenkomst die deze spelers alsdan sluiten met deze illegale aanbieder vernietigbaar. De speler kan een dergelijke overeenkomst dan dus vernietigen en op basis van onverschuldigde betaling zijn inleg terugvorderen van dit soort illegale aanbieders. Ook is hier naar het zich laat aanzien sprake van een oneerlijke handelspraktijk als bedoeld in artikel 6:193 BW op basis waarvan het illegale platform aansprakelijk is voor de schade. In onze optiek is onder beide omstandigheden Nederlands recht van toepassing en kan de Nederlandse speler zich dus direct op deze artikelen beroepen.

Enkele dagen geleden verscheen een artikel op BNR dat volkomen aansluit op onze eerdere bevindingen. Niet alleen aanbieders met een vergunning maar ook spelers zelf kunnen zich dus verzetten tegen dit soort aanbod. De aanbieders met een vergunning op basis van oneerlijke concurrentie en de spelers op basis van het bovenstaande.

Wilt u meer informatie neem dan contact op met Annette Mak of Esmee Schouwvlieger.

Gerelateerde Blogs

Veel ondernemers investeren in een mooie website. Zij bouwen die zelf of laten die ontwikkelen door een professionele websitebouwer. Websites worden doorgaans aangekleed met aantrekkelijke afbeeldingen. Het komt echter vaak voor dat een afbeelding van internet wordt gehaald zonder te controleren of je de foto mag gebruiken. Als u foto’s op uw website gebruikt zonder te weten of daarop rechten rusten, kunt u geconfronteerd worden met aanzienlijke schadeclaims.

Het zit namelijk zo: foto’s worden doorgaans beschermd door het auteursrecht. Dit komt omdat de maker van een foto verschillende creatieve keuzes maakt om een bepaald beeld vast te leggen. Denk bijvoorbeeld aan compositie, licht en kleurgebruik. De Auteurswet bepaalt dat de maker in beginsel het exclusieve recht heeft om de foto te (laten) gebruiken. De maker kan anderen toestemming geven om de foto te gebruiken. In dat geval mag de foto worden gebruikt op de wijze die is afgesproken. Vaak wordt daarvoor een geldbedrag betaald: de licentievergoeding.

Er wordt vaak gedacht dat een foto die via Google te vinden is, “gratis” is en zonder toestemming gebruikt mag worden. Dat is helaas niet altijd het geval. Ondernemers worden hier vaak pas mee geconfronteerd wanneer zij een advocatenbrief ontvangen, waarin schadevergoeding wordt gevorderd vanwege het gebruik van een foto. Het is belangrijk dat u in dat geval snel handelt en zo nodig juridisch advies inwint.

Wat kunt u het beste doen in zo’n geval?

• Heeft u geen toestemming voor het gebruik van de foto?
  • Doen: Verwijder de foto zo snel mogelijk van uw website. Daarmee voorkomt u dat eventuele schade verder oploopt.
  • Doen: Neem de brief serieus, maar onderneem geen verdere stappen zonder juridisch advies. Daarmee voorkomt u dat u onnodig aansprakelijkheid aanvaardt en dat de schade wordt vergroot.
  • Niet doen: Onderteken geen overeenkomsten met contractuele boetes. Na ondertekening kunt u met hoge boetes worden geconfronteerd.
  • Niet doen: Betaal niet zomaar. In de brief wordt vaak gesteld dat u door betaling van een bepaald bedrag een juridische procedure kunt voorkomen. Een jurist kan beoordelen of u daadwerkelijk aansprakelijk bent (en zo ja: in welke omvang).
• Heeft u wél toestemming voor het gebruik van de foto?
  • Neem contact op met degene van wie u de toestemming heeft verkregen. Deze persoon kan duidelijkheid geven over een mogelijk misverstand.

Heeft u hier een vraag over of behoefte aan advies? Neem dan gerust vrijblijvend contact op met een van onze IE-rechtspecialisten. Dat kan door te bellen met 072 514 46 66. U kunt ook het contactformulier invullen.

Gerelateerde Blogs

Mag een werkgever bedrijfsschade verrekenen met het loon van een werknemer wanneer hij meent dat deze schade is veroorzaakt door het handelen van de werknemer? Een recente uitspraak van de rechtbank Overijssel (ECLI:NL:RBOVE:2026:1328) laat zien dat de lat daarvoor hoog ligt.

In deze zaak ging het om een werkgever die stelde dat de marketingmedewerkster bedrijfsschade had veroorzaakt doordat zij onder andere socialmediaposts liet opstellen door AI. Klanten waren niet tevreden over haar werk en weigerden daarom facturen te betalen, of vertrokken als klant en stapten over naar de concurrent. Ook kwam de werkneemster vaak te laat.

Volgens de werkgever had hij door dit bewust roekeloos handelen van de werkneemster schade geleden, die hij verrekende met het loon van de werkneemster, waardoor het loon over mei en juni 2025 niet aan de werkneemster werd uitbetaald.

De werkneemster stapte vervolgens naar de rechter en vorderde onder andere een bedrag aan achterstallig salaris, de wettelijke verhoging, wettelijke rente en een vergoeding wegens slecht werkgeverschap. De werkgever vorderde een veroordeling van de werkneemster tot betaling van een bedrag van € 23.000 als voorschot op de door hem geleden schade.

Oordeel kantonrechter

De kantonrechter begon haar oordeel met de hoofdregel: een werknemer die tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst schade toebrengt aan de werkgever, is niet tegenover de werkgever aansprakelijk, tenzij de schade het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid.

De kantonrechter oordeelde dat er geen sprake was van opzet of bewuste roekeloosheid. Volgens de kantonrechter had de werkgever onvoldoende aangetoond dat hiervan sprake was en dat hij hierdoor schade had geleden. Niet gebleken was dat de werkgever de werkneemster op haar gedrag had aangesproken, of dat er instructies of vereisten waren opgesteld waaraan de socialmediaposts dienden te voldoen. Evenmin had de werkgever aangetoond dat klanten waren vertrokken, dat dit het gevolg was van het handelen van de werkneemster, of dat hij genoodzaakt was geweest creditfacturen aan klanten te sturen. Daardoor kon de werkgever de schade niet op de werkneemster verhalen, had hij het loon van de werkneemster ten onrechte niet uitbetaald en wees de kantonrechter de vordering van de werkgever af.

Ook de vordering van de werkneemster wegens slecht werkgeverschap werd afgewezen. Zij had onvoldoende onderbouwd dat zij schade had geleden die niet al in de procedure voor vergoeding in aanmerking kwam, zoals via de wettelijke rente.

Vragen?

Heeft u vragen naar aanleiding van deze uitspraak? Of wilt u een casus voorleggen? Neem gerust contact op met onze sectie arbeidsrecht.

Gerelateerde Blogs

Fosfaatrechten blijven van de erfpachter. Er geldt geen verplichting tot overdracht aan de erfverpachter. Dat is slechts anders, indien de erfpachtvoorwaarden aansluiten bij het dwingendrechtelijke pachtrecht.

In 2019 heeft het pachthof geoordeeld dat fosfaatrechten in beginsel van de pachter zijn en de verpachter daarop alleen onder voorwaarden aanspraak op kan maken. De pachter is alleen verplicht zijn fosfaatrechten aan de verpachter over te dragen, indien op 2 juli 2015 tussen verpachter en pachter een reguliere pachtovereenkomst of een geliberaliseerde pachtovereenkomst bestond die bij het aangaan 12 jaar of langer duurt. Verder moet het gaan om hoevepacht of pacht van minimaal 15 ha grond of pacht van een gebouw. Het gebouw moet kort gezegd specifiek zijn ingericht voor de melkveehouderij. Als aan deze voorwaarden wordt voldaan, dient de verpachter 50% van de marktwaarde van de over te dragen fosfaatrechten per einddatum van de pacht te vergoeden aan de pachter.

Op 16 juni 2026 heeft het pachthof geoordeeld dat deze regels niet één-op-één kunnen worden toegepast op een agrarische erfpacht. De fosfaatrechten blijven als hoofdregel van de erfpachter. De erfpachter is niet verplicht de fosfaatrechten over te dragen aan de erfverpachter. Ook geldt er geen verplichting om de waarde te vergoeden.

Alleen onder bijzondere omstandigheden worden de regels voor de verdeling van fosfaatrechten bij pacht toch wel toegepast op een agrarisch erfpachtrecht.

Dit is met name om te voorkomen dat men aan het dwingendrechtelijke pachtrecht kan ontkomen door uit te wijken naar de regels van erfpacht.

De verdelingsregels voor fosfaatrechten gelden toch voor een agrarische erfpacht, wanneer de erfpachtvoorwaarden aansluiten bij het dwingendrechtelijke pachtrecht dat geldt voor een reguliere pachtovereenkomsten of geliberaliseerde pachtovereenkomsten die bij het aangaan 12 jaar of langer duren. In de volgende situaties is sprake van dit aansluiten en gelden dus de verdelingsregels:

1. Indien een overeenkomst van erfpacht voor een hoeve of los land wordt gesloten voor 25 jaren of korter;
2. bij een overeenkomst van erfpacht voor onbepaalde tijd voor een hoeve of los land, zij het niet langer dan voor de eerste 25 jaren na vestiging;
3. bij erfpachtrechten voor hoeven of los land die op 2 juli 2015 voor een langere duur waren aangegaan dan 25 jaar, maar waarbij in ieder geval voor de hoogte en vorm van de bedongen canon is aangesloten bij het wettelijk pachtprijssysteem.

Mocht u vragen hebben over pacht, fosfaatrechten of een agrarisch erfpachtrecht, neemt u dan gerust contact op met een van onze specialisten agrarisch recht.

Gerelateerde Blogs

Wat betekent een Duits verstekvonnis voor aanbieders in Nederland en Europa?

Elektrische gitaren kunnen allerlei vormen hebben. De meest bekende vorm is die van de Fender Stratocaster, ook wel de S-shape gitaar genoemd. De eerste Stratocaster bestaat sinds 1954. De zachte rondingen en de asymmetrische bovenkant, waarbij de linkerzijde verder uitrekt dan de rechterzijde, zijn voor veel andere gitaarproducenten een inspiratie geweest. Vele marktaanbieders hebben gitaren ontwikkeld met dezelfde S-vorm. De Stratocaster-vorm is een belangrijk icoon binnen de Rock ’n Roll.

Juist daarom is het opvallend dat Fender Musical Instruments Corporation Inc., bijna zeventig jaar nadat de gitaar is ontworpen, voor het eerst een rechtszaak is gestart tegen partijen die volgens Fender de vorm namaken. In een Duits verstekvonnis heeft de rechter geoordeeld dat het gitaarlichaam van de Stratocaster auteursrechtelijke bescherming geniet. Daarmee krijgt de vorm (los van logo of merknaam) een zelfstandige juridische bescherming.

Deze Duitse uitspraak kan gevolgen hebben voor Europese en Nederlandse aanbieders van elektrische gitaren met de bekende S-vorm. Fender heeft inmiddels verschillende aanbieders cease-and-desist brieven gestuurd waar zij hoge schadevergoedingen eisen. Tegelijkertijd zijn er naar Nederlands recht vragen te stellen bij het auteursrecht waarop Fender zich beroept.

Neem contact op

Heeft u een cease-and-desist ontvangen, of wilt u weten wat deze ontwikkeling betekent voor uw assortiment? Neem dan contact op met ons team. Wij kunnen snel meedenken over de mogelijke vervolgstappen en een passende strategie.

Gerelateerde Blogs

Een dakterras kan een appartement aantrekkelijk maken. Het dak van een appartementencomplex is een gemeenschappelijk gedeelte van alle appartementseigenaars. Heeft uw VVE de vraag gekregen of een appartementseigenaar op (een deel van) dat dak een terras mag aanleggen en dit exclusief mag gebruiken en wil uw VVE weten of hier al dan niet aan meegewerkt dient te worden? Onderstaand leest u de mogelijkheden.

Twee routes om een dakterras juridisch te verbinden aan een appartement

Als het de bedoeling is dat een dakterras duurzaam en overdraagbaar (dus ook bij verkoop) verbonden is aan het appartement zijn er twee routes mogelijk.

De eerste route is het vastleggen van een exclusief gebruiksrecht in de splitsingsakte. Het dak blijft in dat geval gemeenschappelijk, waarbij in de splitsingsakte wordt opgenomen dat de appartementseigenaar van het appartementsrecht het betreffende dakdeel als dakterras exclusief mag gebruiken. De tweede route gaat verder. Het dakdeel wordt na een eigendomsoverdracht, via een wijziging van de splitsingsakte, aan het privégedeelte van een appartementsrecht toegevoegd. Het dakdeel is dan  niet langer een gemeenschappelijk gedeelte.

Als deze routes via een wijziging van de splitsingsakte worden geregeld, is notariële vastlegging vereist. Voordat tot notariële vastlegging kan worden overgegaan, is toestemming vereist van de VvE. De wet noemt daarbij twee zware drempels: unanimiteit van stemmen binnen de VvE, en onder voorwaarden een besluit met een meerderheid van ten minste 4/5 van de stemmen (of de meerderheid die in de splitsingsakte is vastgelegd). Wordt die drempel voor het besluit niet gehaald, dan biedt de wet een correctiemechanisme. Artikel 5:140 BW biedt de mogelijkheid dat de rechter een vervangende machtiging verleent als één of meer appartementseigenaars zonder redelijke grond weigeren mee te werken aan een wijziging van de splitsingsakte (en splitsingstekening). De rechter maakt in dat geval een belangenafweging. Daarbij wordt beoordeeld of de weigering van de appartementseigenaar om mee te werken aan de wijziging van een splitsingsakte een reëel belang dient of dat de weigerende appartementseigenaar er bij de wijziging feitelijk niet op achteruitgaat.

Hof Den Haag over een vervangende machtiging

In een arrest van het gerechtshof Den Haag van 3 maart 2026 (ECLI:NL:GHDHA:2026:229), werd een beroep gedaan op het correctiemechanisme van een vervangende machtiging. In die zaak waren er twee appartementseigenaren die een stem konden uitbrengen in de VVE-vergadering. Eén appartementseigenaar wilde zijn appartement verkopen met gebruik van een dakterras dat was aangelegd op het gemeenschappelijke dak. Die appartementseigenaar wilde het exclusieve gebruik van het dakterras juridisch laten vastleggen in de splitsingsstukken. De andere appartementseigenaar weigerde daaraan medewerking te verlenen, waarna een vervangende machtiging is gevraagd en door de rechtbank is verleend.

Het gerechtshof bekrachtigt die machtiging en achtte daarbij onder meer van belang dat het dakterras al lange tijd bestaat en in 2008 op eigen kosten is gerealiseerd met toestemming van de toenmalige eigenaar van het andere appartement. Ook woog mee dat het dakterras vanuit het andere appartement niet toegankelijk is. Het gerechtshof benadrukt bovendien dat het gemeenschappelijk gebruik in feite alleen de bouwkundige functie betreft – bescherming tegen regen en wind – en dat die functie voor de appartementseigenaar die niet heeft meegewerkt behouden blijft. Daarom heeft die appartementseigenaar volgens het gerechtshof geen reëel belang om het vastleggen van het exclusieve gebruiksrecht tegen te houden, zodat de juridische situatie kan aansluiten bij de feitelijke situatie.

Conclusie

Het is van belang om het gebruik van een dakterras juridisch te regelen. De VVE dient hierin betrokken te worden. De VVE heeft hierbij rechten. Indien er door de VVE geweigerd wordt om mee te werken dan is het van belang om de weigering dusdanig te onderbouwen dat de rechter ook geen vervangende machtiging regelt.

Heeft uw VVE vragen over de juridische status van een dakterras bij een appartement, of wilt uw VVE het gebruik van een dakterras al dan niet laten vastleggen in de splitsingsstukken? Neem dan gerust contact op met een van onze specialisten.

Gerelateerde Blogs

VAST 2026 / P-006, Daniela Bates, artikel op VAST.nl

Artikel 7:962 BW geeft de schadeverzekeraar de mogelijkheid om, na uitkering aan de verzekerde, regres te nemen op de aansprakelijke derde. Deze bevoegdheid wordt in lid 3 echter beperkt door een regresverbod ten aanzien van een bepaalde kring van naasten van de verzekeringnemer: de regresblokkade. Die blokkade is niet absoluut: in bepaalde situaties kan de verzekeraar alsnog verhaal nemen op deze naasten, met name wanneer de verzekeringnemer zelf bij gelijksoortig handelen zijn recht op uitkering zou hebben verspeeld.

Centraal staat de vraag in dit artikel onder welke omstandigheden regres op naasten ondanks de regresblokkade toch mogelijk is. Allereerst wordt stilgestaan bij het algemene kader van subrogatie en regres (paragraaf 2), waarna wordt ingegaan op regres op naasten, de reikwijdte van de regresblokkade en de voorwaarden voor opheffing daarvan (paragraaf 3), gevolgd door praktische aanbevelingen voor de praktijk (paragraaf 4).

1. Het speelveld van subrogatie

1.1 Welke vorderingsrechten heeft de verzekeraar?
Is een derde voor de schade aansprakelijk, dan kan de schadeverzekeraar in de regel regres op die derde nemen. Op grond van artikel 7:962 lid 1 BW subrogeert de verzekeraar van rechtswege in de vorderingsrechten van zijn verzekerde op een aansprakelijke derde. Om überhaupt te kunnen subrogeren moet de verzekeraar de schade van de verzekerde wel hebben uitgekeerd. Een enkel voornemen daartoe is dus onvoldoende.[1] Daaronder wordt ook begrepen schade die uit coulance wordt uitgekeerd aan de verzekerde. Daarmee wordt voorkomen dat de aansprakelijke derde er belang bij zou kunnen hebben om de verschuldigdheid van de door de verzekeraar gedane uitkering te betwisten.[2]

Bij het nemen van regres heeft de verzekeraar in beginsel dezelfde mogelijkheden jegens deze derde aansprakelijke als de verzekerde zelf zou hebben. Met andere woorden: de vordering van de verzekerde gaat met alle lusten en lasten over op de verzekeraar. Tegelijkertijd kan de derde aansprakelijke dezelfde verweermiddelen gebruiken als hij tegen de verzekerde kan inbrengen. Denk hierbij aan een beroep op eigen schuld, het ontbreken van causaliteit of verjarings- en vervaltermijnen.[3]

In een enkel geval heeft de gesubrogeerde verzekeraar minder rechten die hij kan inroepen tegenover de derde aansprakelijke. Een voorbeeld hiervan is de billijkheidscorrectie van artikel 6:101 lid 1 BW. De 50%-regel werkt niet (volledig) door bij (regres)vorderingen van verzekeraars.[4] Ook kan gedacht worden aan de Bedrijfsregeling Brandregres of de Tijdelijke regeling verhaalsrechten.

De subrogatie van artikel 7:962 BW wordt bovendien begrensd door de nemo-plusregel: de verzekeraar kan door regres geen grotere aanspraak verkrijgen dan de verzekerde zelf op de aansprakelijke derde had. In regres ‘erft’ de verzekeraar dus de vordering met alle lusten en lasten, maar kan hij ook niet méér verhalen dan de naar algemeen schadevergoedingsrecht bepaalbare schade. Dat werkt met name door bij zaakschade/total loss: ook als de verzekeraar op grond van polisvoorwaarden bijvoorbeeld nieuwwaarde (of boekwaarde) uitkeert, kan hij op de aansprakelijke derde in beginsel (maximaal) slechts de dagwaarde/marktwaarde ten tijde van het verlies verhalen, omdat dát is wat de benadeelde zelf zou kunnen vorderen.[5]

1.2 Revindicatie niet mogelijk; eigendomsoverdracht
Van belang is dat de verzekeraar in beginsel geen revindicatie kan vorderen van een verloren zaak (bijvoorbeeld door diefstal of verduistering), tenzij de verzekerde het eigendomsrecht van de verloren zaak (door bijvoorbeeld diefstal en/of verduistering) bij een daartoe bestemde akte aan de verzekeraar overdraagt (ex artikel 3:95 BW).[6]

In de praktijk wordt de eigendomsoverdracht bij het verlies van een zaak in de polisvoorwaarden geregeld. Evenwel kan de verzekeraar een beroep doen op artikel 7:958 lid 3 BW, waarmee aan de verzekerde de keuze wordt voorgelegd op recht op terugbetaling van de vergoeding of op overdracht van de zaak.[7] Denk bijvoorbeeld aan diefstal van een auto. In motorrijtuigenverzekeringen is veelal voorzien in een verplichting van de verzekerde tot overdracht van het eigendom van de gestolen auto. Verzekerde zal echter zijn eigendomsrecht nog wel daadwerkelijk via een akte aan de verzekeraar moeten overdragen. De polisvoorwaarden en artikel 7:958 lid 3 BW zijn slechts een verbintenisrechtelijke verplichting tot overdracht.

2. Regres op naasten

2.1 Kring van naasten
Ingevolge artikel 7:962 lid 3 BW is in beginsel de mogelijkheid van verhaal op een naaste van de verzekeringnemer uitgesloten. Dit is de zogeheten regresblokkade. De ratio is dat de verzekering mede in het belang van deze personen.[8]

De naasten op wie de regresblokkade ziet, zijn personen met wie de verzekerde een duurzame relatie heeft voortvloeiend uit het familierecht, een arbeidsverhouding of een woonsituatie. Het uitoefenen van verhaal door de verzekeraar op deze kring van naasten kan ertoe leiden dat de relatie met de verzekeringnemer wordt verstoord of dat de verzekeringnemer, bijvoorbeeld bij echtgenoten, alsnog economisch wordt getroffen.[9] Dit vond de wetgever onwenselijk, waardoor de regresblokkade in het leven is geroepen.

Het toetsingsmoment om te beoordelen of een persoon tot deze kring van naasten behoort, is het tijdstip waarop de schadetoebrengende gebeurtenis zich heeft voortgedaan. [10] Een werknemer die na de schadetoebrengende gebeurtenis wordt ontslagen, doet de mogelijkheid van regres op deze persoon niet herleven. Ook al speelt het risico van verstoring van een duurzame relatie met de verzekeringnemer op dat moment geen rol meer.

In een arrest van het hof Arnhem-Leeuwarden van 14 mei 2019 (ECLI:NL:GHARL:2019:4151) ging het om de vraag of de dader van een steekincident de levensgezel van de benadeelde (verzekeringnemer) was in de zin van artikel 7:962 lid 3 BW op het moment van het toebrengen van letsel. In deze uitspraak stond de vraag centraal of de dader van een steekincident op het moment van het toebrengen van het letsel als levensgezel van de verzekeringnemer in de zin van artikel 7:962 lid 3 BW kon worden aangemerkt. De dader en verzekeringnemer waren op het moment van het steekincident geen huisgenoten meer, maar zij hadden wel al 35 jaar een affectieve relatie met elkaar. Het hof oordeelde dat het feit dat partijen geen huisgenoten waren, maakte dat de dader niet onder de kring van naasten viel op wie een regresblokkade geldt. De wetgever heeft er, aldus het hof, immers bewust voor gekozen om de kring van naasten duidelijk te omlijnen en te beperken. Kortom, de (zorg)verzekeraar van de verzekeringnemer kon regres nemen op de dader. Huisgenoten die ieder zelfstandig een kamer in een huis huren, vallen niet onder de kring van naasten waarop het regresverbod geldt.[11] Denk hierbij aan huisgenoten in een studentenhuis.

2.2 Opheffing regresblokkade
Toch zijn er situaties denkbaar waarin regres ook op voornoemde kring van naasten wenselijk is. Op grond van de tweede zin van artikel 7:962 lid 3 BW herleeft namelijk de mogelijkheid van verhaal, indien de verzekerde zelf in de situatie waarin de in het derde lid genoemde persoon aansprakelijk is jegens de verzekerde, zijn recht op uitkering zou hebben verspeeld.

In de Memorie van Toelichting wordt de tweede zin van lid 3 als volgt toegelicht:[12]

‘De tweede zin heft de uitsluiting weer op indien hun aansprakelijkheid uit bijzondere
omstandigheden voortvloeit. Het criterium hiervoor is een vergelijking met de positie van de
verzekerde zelf: zou deze op grond van wet of overeenkomst zijn recht op uitkering door zo’n
omstandigheid geheel of ten dele hebben verspeeld, dan is in zoverre ook de subrogatie niet
uitgesloten.’

In de toelichting bij de eerste Nota van Wijziging wordt een toelichting met dezelfde strekking gegeven:[13]

In dit kader is het voor de uitzonderingsgrond dus van belang of de verzekeringnemer zijn recht
op uitkering had verspeeld indien hij zelf had gehandeld zoals de naaste heeft gehandeld. In de
parlementaire geschiedenis zijn als voorbeelden genoemd de situatie waarin schade is
veroorzaakt door opzet of roekeloosheid (ex artikel 7:952 BW).[14]

Als de regresblokkade met succes kan worden opgeheven, subrogeert de verzekeraar conform artikel 7:962 lid 1 BW in de vorderingsrechten van zijn verzekerde op de aansprakelijke naaste.

2.3 Enkele voorbeelden uit de praktijk

Regres op bloedverwanten in de rechte lijn
In de praktijk blijkt dat de regresblokkade van artikel 7:962 lid 3 BW regelmatig wordt doorbroken als het schadeveroorzakende gedrag ook onder een dekkingsuitsluiting valt. Dat speelde in de zaak van de rechtbank Midden-Nederland 12 maart 2014 (ECLI:NL:RBMNE:2014:904), later bevestigd door het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden bij arrest van 23 oktober 2018 (ECLI:NL:GHARL:2018:9273). De zoon (18) reed zonder rijbewijs en zonder toestemming met de Jaguar van zijn vader en veroorzaakte een eenzijdig ongeval met schade aan de auto en een afrastering.

De zoon stelde dat regres was uitgesloten omdat hij een bloedverwant in rechte lijn is. De rechter en het hof oordeelden echter dat de uitzondering van artikel 7:962 lid 3 BW van toepassing was: in de polisvoorwaarden was dekking uitgesloten wanneer de feitelijke bestuurder niet over een geldig rijbewijs beschikte. De verzekeraar kon terecht, en met succes, regres nemen op zoon.

In een uitspraak van de rechtbank Amsterdam van 19 maart 2025 (ECLI:NL:RBAMS:2025:1871) oordeelde de rechter ook dat de regresblokkade kon worden opgeheven, omdat de verzekeringnemer geen recht op uitkering had gehad als hij had gehandeld als zijn naaste op basis van de polisvoorwaarden.[15] De situatie was als volgt. De zoon van de verzekeringnemer reed in de auto van zijn vader. Daarbij tikte hij een snelheid aan van 185 kilometer per uur, waar een snelheid van 100 kilometer per uur was toegestaan. Daarbij reed hij achter op een andere auto, met veel schade als gevolg. Op basis van de polisvoorwaarden van vader (de verzekeringnemer) was schade als gevolg van opzet, grove schuld of roekeloosheid uitgesloten. Als vader had gehandeld zoals zoon had gedaan, had hij zijn uitkeringsrecht op de schade verspeeld. Dit maakte dat de verzekeraar met succes regres kon nemen op zoon. Kortom, opheffing van de regresblokkade kan zowel in de situatie dat de verzekeringnemer in de hypothetische situatie geen recht op uitkering had gehad op grond van de wet, als op grond van de polisvoorwaarden.

Regres op werknemers
Een tweede praktijkcategorie betreft verhaal op werknemers. In een uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland van 10 april 2019 ( ECLI:NL:RBMNE:2019:6764) ging het om een beroepschauffeur die tijdens het werk met een melktankwagen een eenzijdig ongeval kreeg terwijl hij onder invloed van alcohol was. Voor subrogatie moest eerst vaststaan dat de werkgever zélf een vordering op de werknemer had. In arbeidsverhoudingen bepaalt artikel 7:661 BW dat aansprakelijkheid van de werknemer pas aan de orde is bij opzet of bewuste roekeloosheid; de kantonrechter herhaalt dat vereist is dat de werknemer zich ‘onmiddellijk voorafgaand’ aan het ongeval daadwerkelijk bewust was van het roekeloze karakter van zijn gedrag. Relevant voor artikel 7:962 lid 3 BW is bovendien dat bij een verzekeraar-werkgever-werknemer-driehoek subrogatie slechts ‘door de blokkade heen’ kan als de werknemer aansprakelijk is wegens een omstandigheid die ook de uitkering zou hebben geblokkeerd als die aan de werkgever was toe te rekenen.

In een uitspraak van de rechtbank Amsterdam van 12 november 2025 (ECLI:NL:RBAMS:2025:8693) stond regres van de verzekeraar centraal in een situatie waarin de schade was veroorzaakt door een werknemer van de verzekerde. De bestuurder was een neef én werknemer van de verzekeringnemer (een recyclingbedrijf) en kreeg met de bedrijfsauto een eenzijdig ongeval.

De rechtbank stelt voorop dat artikel 7:962 lid 3 BW in beginsel verhindert dat een verzekeraar een gesubrogeerde vordering uitoefent op een werknemer van de verzekerde (regresblokkade), maar dat deze blokkade niet geldt indien de verzekerde zelf ‘zijn recht op uitkering zou hebben verspeeld’ als hij zich zo zou hebben gedragen. Vervolgens neemt de rechtbank als grondslag voor de onderliggende vordering van de werkgever op de werknemer (waarin de verzekeraar kan subrogeren) onrechtmatige daad aan: door het total loss rijden is inbreuk gemaakt op het eigendomsrecht van de werkgever. Van belang in deze zaak is dat de schade door de werknemer is veroorzaakt in privétijd. De (mogelijke) beperking van artikel 7:661 BW gaat in dat geval niet op.

3. Aanbevelingen voor de praktijk

Als een verzekeraar regres wenst te nemen op een naaste, zal hij eerst moeten beoordelen of er sprake is van een regresblokkade en of deze kan worden opgeheven. Daarbij zal eerst moeten worden beoordeeld wat de relatie is tussen de verzekeringnemer en de aansprakelijke derde partij op het tijdstip van de schade. Als sprake is van een familierelatie, arbeidsrelatie of samenwoonrelatie kan sprake zijn van een regresblokkade. Vervolgens zal beoordeeld moeten worden of de regresblokkade opgeheven kan worden. Nagegaan moet worden of de verzekeringnemer zijn uitkeringsrecht had verspeeld als hij gelijksoortig had gehandeld. Met andere woorden: zou de verzekeringnemer in de hypothetische situatie zijn recht op uitkering hebben verloren – op basis van de wet of polisvoorwaarden – als hij had gehandeld als de naaste? Als het antwoord bevestigend is, dan kan de regresblokkade worden opgeheven en subrogeert de verzekeraar in de vorderingsrechten van zijn verzekeringnemer ex artikel 7:962 lid 1 BW.

Mijns inziens is de regresblokkade een noodzakelijk en terecht beschermingsmechanisme: zij voorkomt dat een verzekeraar na uitkering de schade alsnog ‘teruglegt’ binnen de gezinssfeer of arbeidsrelatie, met het reële risico dat de verzekeringnemer indirect toch de rekening betaalt en verhoudingen onnodig worden beschadigd. Tegelijkertijd vind ik het minstens zo belangrijk dat de wet ruimte laat om die blokkade in uitzonderlijke gevallen op te heffen, juist wanneer de aansprakelijke derde zich ernstig verwijtbaar heeft gedragen (zoals bij opzet, roekeloosheid, fraude of vergelijkbaar normoverschrijdend handelen). Het zou naar mijn oordeel onwenselijk zijn iemand in dergelijke situaties door de regresblokkade feitelijk aan aansprakelijkheid ontsnapt, temeer omdat het dan gaat om schade die een verzekeraar – en uiteindelijk de premiebetaler – in de kern nooit heeft beoogd te dragen.

Noten

[1] Asser/Van Tiggele, Hartlief & Salomons 7-IX 2024/585.
[2] Asser/Van Tiggele, Hartlief & Salomons 7-IX 2024/583.
[3] Asser/Van Tiggele, Hartlief & Salomons 7-IX 2024/588.
[4] HR 11 juli 2025, ECLI:NL:HR:2025:1133, RvdW 2025/880. Voor een uitvoerige bespreking van de doorwerking van voornoemd arrest, zie: ‘M. de Groot & M. de Rouwe, ‘Geen subrogatie in de billijkheidscorrectie van de verzekerde bij de 50%-regel’, VAST 2025 / N-011.
[5] P. van Zwieten & J.B. Wezeman, ‘Subrogatie’, in: M.L. Hendrikse, Ph.H.J.G. van Huizen & J.G.J. Rinkes (red.), Verzekeringsrecht (Recht en Praktijk), 6e dr., Deventer: Wolters Kluwer 2023, p. 705 854.
[6] Asser/Van Tiggele, Hartlief & Salomons 7-IX 2024/587.
[7] P. van Zwieten & J.B. Wezeman, ‘Subrogatie’, in: M.L. Hendrikse, Ph.H.J.G. van Huizen & J.G.J. Rinkes (red.), Verzekeringsrecht (Recht en Praktijk), 6e dr., Deventer: Wolters Kluwer 2023, p. 705 854.
[8] Idem.
[9] Asser/Van Tiggele, Hartlief & Salomons 7-IX 2024/595.
[10] HR 28 november 2014, ECLI:NL:HR:2014:3461, NJ 2015/194
[11] Kamerstukken II 1985/86, 19529, 3, p. 34 (MvT).
[12] Parl. Gesch. Boek 7, titel 17 BW, p. 202.
[13] Parl. Gesch. Boek 7, titel 17 BW, p. 203.
[14] Kamerstukken II 1985/86, 19529, 3, p. 34 (MvT).
[15] Rb. Amsterdam 19 maart 2025

Gerelateerde Blogs

Bij het sluiten van overeenkomsten spelen informatiegaranties vaak een sleutelrol. In de praktijk klinkt een informatiegarantie als een vorm van zekerheid. Juridisch ligt dat genuanceerder. Een informatiegarantie is een afspraak tussen partijen, waarbij discussie over de uitleg op de loer kan liggen.

Geen wettelijke definitie, wat is een informatiegarantie dan wel?

Het Burgerlijk Wetboek kent geen definitie van het begrip informatiegarantie. Een informatiegarantie heeft geen wettelijk vastgestelde inhoud met vastgestelde rechtsgevolgen. Dat betekent niet dat het Nederlandse recht helemaal geen wettelijke garanties kent. In het consumentenrecht bestaan bijvoorbeeld wetsartikelen over wat een koper van een product mag verwachten en welke rechten hij heeft wanneer een product niet aan de overeenkomst voldoet. Deze wettelijke consumentenbescherming staat echter los van contractuele garanties, zoals een informatiegarantie. Als geen sprake is van een consumentenkoop, bijvoorbeeld bij een overeenkomst tussen twee bedrijven, kan op wettelijke (consument)garanties geen beroep worden gedaan. In die gevallen worden afspraken over informatieverstrekking en garanties door de contractspartijen overeengekomen, bijvoorbeeld in de vorm van een informatiegarantie.

Omdat een informatiegarantie geen vastomlijnd wettelijk begrip is, moet de inhoud daarvan worden vastgesteld door uitleg van de overeengekomen informatiegarantie. In Nederland gebeurt dat in beginsel aan de hand van de Haviltex‑maatstaf waarbij niet alleen de letterlijke bewoordingen van een overeenkomst van belang zijn, maar ook wat partijen in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs van elkaar mochten verwachten. Bij professionele partijen kan de tekst van een overeenkomst zwaar wegen, maar de context zoals het doel van de overeenkomst, de informatiepositie van partijen en de onderhandelingsgeschiedenis tussen partijen, blijft relevant.

Het hof Arnhem Leeuwarden over informatiegaranties

Dat de inhoud van een overeengekomen informatiegarantie een kwestie van uitleg is,  komt scherp naar voren in een uitspraak van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van januari 2026 (ECLI:NL:GHARL:2026:157). In deze zaak ging het over de uitleg van een in een vaststellingsovereenkomst overeengekomen informatiegarantie bij het ontvlechten van gezamenlijke vastgoed- en ontwikkelposities van professionele investeringspartijen. Een van die partijen garandeerde dat alle informatie met betrekking tot bepaalde vastgoedinvesteringen en gebiedsontwikkelingen zou worden verstrekt, en dat die informatie juist, actueel en niet misleidend zou zijn. In het geschil was de vraag of die informatiegarantie was geschonden. Het hof maakt duidelijk dat de informatiegarantie niet vanzelfsprekend beperkt blijft tot de documenten die zijn verstrekt door de garant ter informatieverschaffing. Afhankelijk van de context kan ook het weglaten van relevante informatie ertoe leiden dat het totaalbeeld niet actueel of zelfs misleidend is. In deze zaak ging het onder meer om informatie over ontwikkelingen rondom een van de vastgoedprojecten, waaronder het tijdelijk stilleggen van de onderhandelingen over de verkoop van een van de ontwikkellocaties en het bestaan van conceptdocumenten zoals een concept-gebiedsvisie. Zulke informatie kan relevant zijn wanneer het bijvoorbeeld van invloed kan zijn op de waarde, haalbaarheid of timing van een project. De overeengekomen garantiebepaling bood onvoldoende houvast om de garantie te begrenzen tot de door de garant verstrekte informatie, waardoor een schending en daarmee aansprakelijkheid kon worden aangenomen.

Garanties vragen om afbakening, definities en context

De les die uit het arrest getrokken kan worden is dat het raadzaam is om expliciet in de overeenkomst te definiëren wat onder die garantie kan worden verstaan en wat het gevolg is als de overeengekomen garantie niet wordt nagekomen. Hiermee kan een geschil over de uitleg van een informatiegarantie en/of de gevolgen van een schending daarvan worden voorkomen.

Heb je vragen over een garantie of wil je een garantie verstrekken? Neem dan gerust contact op met een van onze specialisten.

Gerelateerde Blogs

Gemeenten ontvangen veel verzoeken van netbeheerders om kleinschalige nutsvoorzieningen te plaatsen, zoals transformatorstations (“trafohuisjes”). In veel gemeenten geldt daarvoor een vergunningplicht. De vraag is of dat kan als het bouwwerk op grond van de landelijke regeling vergunningvrij is?

De Afdeling bestuursrechtspraak heeft hierover een duidelijke uitspraak gedaan.

Liander vraagt vergunning aan “onder protest”

Liander plaatste een transformatorstation in Zevenhoven. Op grond van het toenmalige Besluit omgevingsrecht (Bor) meende Liander dat het bouwwerk vergunningvrij was. Toch diende zij – “onder protest” – een aanvraag in. Volgens de gemeente was toch een vergunning nodig op basis van artikel 5 lid 1 van de Algemene Verordening Kabels en Leidingen gemeente Nieuwkoop 2020 (verordening). Daarin stond het verbod om “werkzaamheden van ingrijpende aard” te verrichten zonder (start)melding/vergunning/instemmingsbesluit.

Wettelijk kader

Artikel 2, eerste lid, aanhef en onderdeel 18 van Bijlage II van het Bor bepaalde dat voor het bouwen van het transformatorstation en het daarvoor gebruiken van gronden of bouwwerken in strijd met het bestemmingsplan, geen omgevingsvergunning als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder a of c, van de Wabo is vereist. Volgens artikel 5, eerste lid, van de verordening is voor het plaatsen van een transformatorstation wel een vergunning vereist.

Liander procedeerde tot aan de Afdeling over de vraag of deze gemeentelijke vergunningplicht kon gelden ondanks dat het transformatorhuisje op grond van het Bor vergunningsvrij was.

Geen strijd met artikel 121 Gemeentewet

Allereerst stelt de Afdeling vast dat de verordening niet in strijd is met artikel 121 Gemeentewet. De toenmalige Wabo/Bor gaan over activiteiten in de fysieke leefomgeving. De gemeentelijke verordening had vooral een ander motief: regie en coördinatie van werkzaamheden in de publieke ruimte, het beperken van overlast en maatschappelijke kosten. Omdat sprake is van verschillende onderwerpen is de verordening daarmee niet in strijd.

Andere wijze van doorkruisen

De Afdeling vindt dat de lagere regeling afbreuk doet aan een uitputtend stelsel in een hogere regeling, het Bor. Uit de wetgeschiedenis van de Wabo en met name bijlage II Bor volgt dat de wetgever uitputtend heeft willen regelen wanneer kleine nutsvoorzieningen vergunningvrij zijn. Artikel 5 van de verordening maakte het plaatsen van een transformatorhuisje alsnog afhankelijk van een gemeentelijke vergunning/instemming. Feitelijk ontstaat dan tóch een voorafgaande toestemming voor een bouwwerk dat landelijk vergunningvrij is. Dat is volgens de Afdeling niet toegestaan. Liander krijgt dus gelijk in hoger beroep.

Gevolg: bepaling buiten toepassing

De Afdeling bepaalt dat artikel 5 van de verordening buiten toepassing moet worden gelaten. De eerder verleende omgevingsvergunning wordt herroepen, omdat voor dit bouwwerk geen vergunning is vereist.

Hoe zit dit onder de Omgevingswet?

Onder de Omgevingswet geldt dat voor de bouwactiviteit (omgevingsplan) deze activiteit vergunningsvrij is, als de oppervlakte maximaal 15 m2 is en de hoogte maximaal 3 meter. Dit staat in artikel 2.29 onder p van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl)

Onder het Bbl zijn de bouwwerken via artikel 2.25 van het Bbl (aanwijzing vergunningplichtige gevallen bouwactiviteit: bouwwerken met een dak) bedoeld om vergunningvrij te zijn. Op grond van artikel 2.25 van het Bbl is een bouwactiviteit wel vergunningplichtig als daardoor een hoofdgebouw ontstaat.

Als een omgevingsplan voorziet in een functietoedeling die alleen nutsvoorzieningen toestaan, dan worden die voorzieningen beschouwd als hoofdgebouw en zijn die alsnog vergunningplichtig. Om die reden is een bouwwerk voor een nutsvoorziening alsnog uitgezonderd van de vergunningplicht in artikel 2.27, tweede lid, onder n, van het Bbl.

Wij denken graag met u mee

Heeft u te maken met een vergelijkbare situatie, twijfelt u over de vergunningplicht of wilt u advies over de toepassing van de Omgevingswet? Onze specialisten denken graag met u mee.

Gerelateerde Blogs